Pod Toledo zginęło co najmniej 68 osób, a śledczy pytają, dlaczego system nie zatrzymał pociągu

Świat

Katastrofa pod Toledo. W środę 28 października między Urdą a Los Yébenes w prowincji Toledo, około 150 kilometrów na południe od Madrytu, pociąg AVE najechał na tył stojącego składu Iryo; w obu pociągach było 544 osoby. Liczba ofiar rosła z 64 do co najmniej 68, rannych jest około 80. Iryo zgłosił awarię systemu LZB, który powinien automatycznie zatrzymać pociąg; informacja miała nie dotrzeć do drugiego składu wskutek możliwego błędu ludzkiego. (Guardian, NYT)

Drugi wypadek. W styczniu 2026 roku pod Adamuz w Kordobie zginęło 46 osób, więc katastrofa jest politycznym problemem rządu Pedro Sáncheza. Minister transportu Óscar Puente mówił według WP o zgodzie centrum kontroli na jazdę mimo awarii i nazwał to „niewytłumaczalnym”; Guardian tego nie potwierdza. Czy zawiódł system, czy ludzka decyzja — pytanie pozostaje otwarte.

Wybory w Izraelu. Po policzeniu 85 proc. głosów blok Benjamina Netanjahu ma 53 z 120 mandatów, blok byłego szefa sztabu Gadi Eisenkota 48, a partie arabskie 19 — najlepszy wynik w historii. Frekwencja 77,7 proc. była najwyższa od ponad 20 lat. Do policzenia zostało 430–480 tys. głosów korespondencyjnych; prezydent Isaac Herzog rozpocznie konsultacje, a w grze są rząd mniejszościowy i kolejne wybory. Likud zarzucił partiom arabskim fałszowanie wyborów i „kupowanie głosów” bez dowodów — to osobny sygnał ryzyka. (BBC, Rzeczpospolita)

Rozmowy w Abu Zabi. Wołodymyr Zełenski powiedział w środę, że spotkanie zespołów technicznych Ukrainy, USA i Rosji odbędzie się w Abu Zabi do 10 listopada; agenda obejmuje rozejm energetyczny i na morzu, wymianę jeńców i sprawy humanitarne, a terytoria tylko na szczeblu przywódców. Informacja pochodzi z jednego źródła i nie została potwierdzona. Kreml wykluczył Europę z kolejnej rundy, a Holandia dała Kijowowi 500 mln euro pomocy wojskowej — decyzje o bezpieczeństwie Europy zapadają tam, gdzie Europy nie ma. (Ukrainska Prawda, Al Jazeera)

Polska

Sabotaż w Brașovie. 27 października w Warszawie zatrzymano 25-letniego obywatela Ukrainy na podstawie europejskiego nakazu aresztowania wydanego przez Rumunię; sąd zdecyduje o ekstradycji. Chodzi o pożar z 14 września w Brașovie, w zakładach Carfil należących do państwowego koncernu zbrojeniowego ROMARM. Zatrzymanie przeprowadziło Centralne Biuro Śledcze Policji. (Notes from Poland)

Siatka sabotażowa. Rumuńska służba specjalna SRI podała 26 października, że ogień wznieciła „siatka sabotażowa koordynowana z Rosji”, a według RMF zatrzymany miał wskazać cel i opłacić operację; dwaj Białorusini zostali ujęci w Niemczech. To nie pojedynczy incydent: według think tanku ICCT od 2022 roku odnotowano 151 takich zdarzeń w Europie, 31 w Polsce, a werbunek odbywa się przez Telegram.

Wyciek danych pacjentki. Ministra ds. równości Katarzyna Kotula złożyła zawiadomienie do prokuratury w sprawie wycieku danych pacjentki, której wrocławski szpital odmówił legalnej aborcji. Kotula twierdzi, że działalność fundacji Kai Godek „może nosić znamiona terroryzmu”, i chce zabezpieczenia nośników danych. Jeśli prokuratura potwierdzi, że dane wyszły ze szpitala, sprawa będzie testem egzekwowania unijnych przepisów o ochronie danych w medycynie. (OKO.press)

Gaz po 100 euro. W środę cena gazu w Europie osiągnęła 100 euro za megawatogodzinę, po raz pierwszy od prawie czterech lat; w tym roku błękitne paliwo zdrożało 3,5-krotnie. Tego samego dnia rząd przyjął korzystniejsze dla przemysłu zasady podziału 4,8 mld zł pomocy na obniżenie cen energii, ustępując przed groźbą weta prezydenta. Mechanizm osłonowy jest więc projektowany pod presją, nie z wyprzedzeniem. (Bankier, Rzeczpospolita)

Technologia

Warunki Mety. Meta przesunęła wejście w życie nowych warunków dla kont biznesowych z 30 października na 20 listopada 2026 roku. Początkowo pozwalały one wykorzystywać treści z podłączonych stron, by „rozwijać, badać i trenować” produkty firmy; po krytyce Meta usunęła słowo „train” i zawęziła zakres do produktów reklamowych. Mieszkańcy Unii i Wielkiej Brytanii mogą wnieść sprzeciw, ale nie wiadomo, czy formularz działa: dziennikarka 404 Media trafiła na błąd. (404 Media, The Verge)

Kamery w Berlinie. Od listopada na berlińskim placu Kottbusser Tor działać ma 30 kamer, których oprogramowanie automatycznie wykrywa ciosy, kopnięcia i osobę leżącą; od grudnia system ma pracować na stałe. Senator Iris Spranger przyznała, że zapowiedź, iż system jest anonimowy, była nieprawdziwa — funkcjonariusze widzą zwykły obraz. Nagrania mają być przechowywane 30 dni, ale w Hamburgu podobny system dawał 99 proc. fałszywych alarmów, co podważa skuteczność. (Politico)

Kable na Pacyfiku. Raport amerykańskiej komisji ds. gospodarczych i bezpieczeństwa USA–Chiny z września 2026 roku wskazuje, że wśród najbardziej narażonych na sabotaż podmorskich kabli są TPU (Google), ORCA (Meta) oraz E2A (Verizon z Japonią, Koreą Południową i Tajwanem). CSIS w październiku pisał, że chińskie statki badawcze spędzały nietypowo dużo czasu nad trasami kabli. To oceny think tanków, ale kable stały się elementem rywalizacji mocarstw i wymagają ochrony państwowej — jak Balticconnector w 2023 roku. (Ars Technica)

Nauka

Lodowiec Thwaites. W „Nature Communications” z 12 października 2026 roku zespół Mattii Poinellego i Erica Rignota z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Irvine i NASA JPL opisał recenzowany model: wkład lodowca Thwaites w globalny poziom morza do 2100 roku wyniesie do 30 milimetrów, około dwukrotnie więcej niż wcześniej szacowano, nawet bez dodatkowego ocieplenia. Model daje 60 proc. prawdopodobieństwa, że lodowiec odłączy się od grzbietu Mouginot przed 2100 rokiem, a może się to zacząć około 2038 roku. „Dwukrotnie więcej” brzmi dramatycznie, ale 30 milimetrów to nadal mało; istotna jest zmiana kierunku, nie skala. (ScienceDaily, Nature Communications)

Planeta karłowata. Astronomowie ogłosili odkrycie dużego obiektu za Plutonem, kandydata na planetę karłowatą. Jeśli zostanie potwierdzony, dołączy do krótkiej listy znanych ciał tej klasy w Pasie Kuipera — obszarze za Neptunem, gdzie krążą lodowe obiekty z początków Układu Słonecznego — i dostarczy danych o formowaniu się zewnętrznych rejonów Układu Słonecznego. Na razie to doniesienie medialne: potrzebne są niezależne obserwacje i klasyfikacja Międzynarodowej Unii Astronomicznej. (ScienceAlert)

Społeczeństwo

Zamieszki w Barcelonie. 24 października na Plaça Catalunya w Barcelonie doszło do starć z policją i grabieży sklepów; zatrzymano 130 osób, w tym 76 nieletnich, rannych zostało 14 policjantów. Według analizy The Conversation za nawoływaniem stało około 20 kont na TikToku powiązanych z platformą „Blocus”, wzorowaną na francuskim ruchu studenckim; konta usunięto. Przemoc była rzeczywista, ale protest „sfabrykowano” jako mobilizację o szkoły; platforma nie tworzy zamieszek, lecz obniża koszt ich zwołania i pozwala ukryć organizatora. (The Conversation)

Religijność w USA. Badanie Pew Research Center, śledzące te same osoby w latach 2020–2025, pokazuje, że większość Amerykanów nie zmieniła wyznania, częstotliwości modlitwy ani udziału w nabożeństwach. Wśród młodych dorosłych sygnały są mieszane, ale nie ma dowodów, by którekolwiek z badanych pokoleń stawało się religijniejsze. Sekularyzację często opisuje się jako lawinę; dane wskazują na stabilizację. (Pew Research)

Budżet Wielkiej Brytanii. Kanclerz skarbu John Healey przedstawił w środę budżet z dopłatą 100 funtów do energii dla milionów gospodarstw i podwyżką podatku bankowego. Biuro Odpowiedzialności Budżetowej, rządowa instytucja prognozująca finanse, szacuje, że poziom życia wzrośnie w całej dekadzie po COVID-19 o zaledwie 1 proc. Dekada bez realnej poprawy płac jest paliwem dla populizmu. (Guardian)

Na co patrzeć

Kanada. Po sprzeciwie Niemiec, Francji i Grecji z projektu deklaracji szczytu w Montrealu usunięto obietnicę statusu stowarzyszonego dla Kanady; osłabia to ofertę Unii wobec USA i Chin.

Odmowa AI. Humanista z Kentucky dostał zwolnienie religijne z używania sztucznej inteligencji — pierwszy taki przypadek; jeśli się upowszechni, „odmowa AI” stanie się kategorią praw obywatelskich.

Karta CUKR. Na kartę pobytu dla ukraińskich uchodźców złożono tylko nieco ponad 77 tys. wniosków, co sugeruje albo zbyt trudną procedurę, albo wyjazdy uderzające w rynek pracy.

Certyfikaty eMudhra. Blog emudhra.we-have-a-problem.com twierdzi, że repozytorium Apple'a wciąż akceptuje certyfikaty indyjskiego urzędu eMudhra uznawane za skompromitowane; jeśli to prawda, zaufanie w tej infrastrukturze naprawia się bardzo wolno.

Hiszpania. Jeśli śledczy potwierdzą, że centrum kontroli zgodziło się na jazdę mimo awarii LZB, spór przesunie się z techniki na odpowiedzialność polityczną.