W Izraelu trwają wybory, w których sondaże dają obu blokom po 51 mandatów, a w Waszyngtonie trzeci zestaw zarzutów karnych wobec byłego szefa FBI zbiegł się z wyrokiem w sprawie jego córki. W wydaniu także rozejm w Ołeszkach, raport o szkodach władz PiS i tańsze modele AI.
Świat
Wybory w Izraelu. We wtorek 27 października Izraelczycy głosują w pierwszych wyborach parlamentarnych od ataku Hamasu z 7 października 2023 roku. Benjamin Netanjahu, premier i lider Likudu, startuje na czele sojuszu ze skrajną prawicą — Itamarem Ben-Gwirem i Becalelem Smotrichem — a po drugiej stronie stoi blok również prawicowy, ale bez niego. Sondaż z 14–15 października na próbie 500 osób dawał obu blokom po 51 mandatów, więc o wyniku zdecydują pojedyncze mandaty i rozmowy koalicyjne. Gadi Eisenkot, 66-letni były szef sztabu armii, jest wskazywany jako główny rywal Netanjahu; 59,6 proc. badanych chciało, by ten odszedł z polityki. To jeden sondaż na małej próbie, a izraelskie badania przedwyborcze myliły się już nieraz. (Al Jazeera) (NYT)
Ołeszki. W Ołeszkach, okupowanym przez Rosję mieście na lewym brzegu Dnieperu, w nocy z poniedziałku na wtorek o 3:00 czasu kijowskiego weszło w życie lokalne zawieszenie broni wynegocjowane przez Melanię Trump; porozumienie ogłoszono 23 października. W mieście utknęło około 2 tys. cywilów. Czas trwania rozejmu nie jest potwierdzony, nie ma niezależnych obserwatorów, a Deutsche Welle nie mogła zweryfikować, czy walki rzeczywiście osłabły. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy ostrzegała wcześniej przed rosyjską operacją informacyjną wokół Ołeszek. Rozejm jest ściśle lokalny: w nocy Rosja uderzyła pociskami balistycznymi w Kijów — zginęła jedna osoba, 10 osób zostało rannych — i zabiła dwie osoby w Charkowie. (DW) (Ukrainska Prawda)
Zarzuty federalne. Były dyrektor FBI James Comey usłyszał w poniedziałek 26 października dwa nowe zarzuty federalne; prokuratura twierdzi, że w październiku 2016 roku ujawnił „New York Timesowi” informacje niejawne. To trzecie postępowanie karne przeciwko niemu. Obrona prowadzona przez Patricka Fitzgeralda, byłego prokuratora specjalnego, wnosi o oddalenie sprawy i wskazuje na możliwe przedawnienie; Comey zaprzecza. Kilka godzin wcześniej sędzia federalna orzekła, że administracja Trumpa bezprawnie zwolniła Maurene Comey, córkę Comeya, z pracy prokuratora federalnego. (BBC) (BBC)
Polska
Raport o PiS. Raport o szkodach wyrządzonych przez władze PiS istnieje od czerwca, ale rząd go nie opublikował, mimo ustawowego obowiązku. Dokument komisji kierowanej przez adwokatkę Sylwię Gregorczyk-Abram ma 1600 stron i kosztował 2 481 266,69 zł. Został przekazany premierowi Donaldowi Tuskowi 30 czerwca 2026 roku, a jego autorzy piszą, że władza PiS „z premedytacją działała na szkodę państwa”. Dokument upublicznili 14 października aktywiści Obywateli RP; publikacji wymagała ustawa o dostępie do informacji publicznej z 6 września 2001 roku. Rząd broni się, że rozporządzenie nie przewidywało publikacji, ale obowiązek wynikał z wniosku o udostępnienie informacji. (OKO.press)
Umowa koalicyjna. Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz opuszcza resort funduszy i polityki regionalnej, a premier Donald Tusk nie ma obowiązku powołać na to miejsce polityka Polski 2050 — w rządzie, jak podaje TVN24, „nie będzie awantury”. Ugrupowanie Szymona Hołowni może stracić jedno z niewielu realnych stanowisk decyzyjnych, a umowa koalicyjna z października staje się przedmiotem testu. Mateusz Morawiecki, lider partii Rozwój Plus, zaprzeczył, by rozmawiał z Pełczyńską-Nałęcz o dołączeniu do jego formacji. Nie wiadomo, kiedy zapadnie decyzja o następcy. (TVN24)
Orlen. Prokuratura domaga się uchylenia immunitetu byłego prezesa Orlenu Daniela Obajtka, jego zatrzymania i tymczasowego aresztowania. Zapytany o możliwość wyjazdu za granicę, Obajtek odpowiedział, że „niektórzy chcą mnie przygarnąć” — zdanie sugeruje, że sam liczy się z takim scenariuszem. Sprawa dotyczy okresu, gdy kierował największą polską spółką paliwową; zarzutów nie znamy na tyle dokładnie, by ocenić ich wagę — wiadomo tylko, że dotyczą działań z czasów prezesury. (WP)
Technologia
Tańszy model. OpenAI wprowadza GPT-6.1 Terra — model średniej klasy za jedną dziesiątą ceny flagowej Astry. W części zadań dorównuje droższym modelom, a OpenAI podkreśla w komunikacie nie możliwości, lecz koszt — zauważa Simon Willison. Na rynku wygrywa dziś ten, kto potrafi dostarczyć model tanio i masowo. Koszt wywołania modelu decyduje o tym, jakie aplikacje opłaca się budować lokalnym firmom i ile zapłaci użytkownik. (The Register) (Simon Willison)
Prospekt Anthropic. W prospekcie giełdowym Anthropic, firmy przygotowującej debiut na Nasdaq, widać, czym firma pali: gazem ziemnym i obietnicami. Spółka zobowiązała się do zakupów mocy obliczeniowych przekraczających pół biliona dolarów, a w pierwszym półroczu 2026 roku miała 693 mln dolarów straty operacyjnej, rok wcześniej 2,14 mld. The Verge czyta z dokumentu to, czego nie ma w komunikatach: centra danych napędzane turbinami gazowymi na miejscu i gaz odpowiadający za 40 proc. miksu energetycznego USA. Wired zauważa, że prospekt pomija kluczowe dane finansowe — to dokument interesu własnego spółki. (The Verge) (Wired)
Szpiegostwo przez reklamy. Badacze Citizen Lab ujawnili kampanię szpiegowską „AdFection”, która infekowała telefony przez sieć reklamową. Atak działał bez kliknięcia użytkownika: wystarczyło, że telefon wyświetlił reklamę z odpowiednio spreparowanej sieci, by zainstalowało się oprogramowanie szpiegujące. Wśród ofiar były urządzenia dziennikarzy Al Jazeery. EFF wiąże kampanię z firmą Discover-Tech oraz dostawcami oprogramowania szpiegującego Candiru i Integrity Labs, czyli z rynkiem „surveillance for hire”. Dopóki reklama behawioralna przechodzi przez łańcuch pośredników, których nikt nie kontroluje, każda strona i aplikacja może stać się wektorem ataku — dlatego EFF domaga się zakazu takiej reklamy, a nie tylko lepszych filtrów. (EFF)
Nauka
Preprinty OpenAI. OpenAI twierdzi, że rozwiązało trzy otwarte problemy matematyki, informatyki i fizyki, ale dowody są preprintami, których nikt jeszcze nie sprawdził. Firma opublikowała 26 października trzy prace: o „wygładzaniu lokalnym” i problemie Kakeyi, o fałszywości hipotezy czasu wykładniczego oraz o istnieniu rozwiązań równań Yanga–Millsa. Wszystkie leżą na GitHubie, opisane jako „surowe dane badawcze”, i nie przeszły recenzji. Hipoteza czasu wykładniczego mówi, że nie istnieją istotnie szybsze algorytmy dla najtrudniejszych problemów obliczeniowych; Ryan Williams, teoretyk z MIT, zauważa jednak, że znane kryptosystemy pozostają „najwyraźniej bezpieczne”. (The Verge) (OpenAI)
Odpady jądrowe. Finlandia wydała pierwsze na świecie pozwolenie na stałe składowanie odpadów jądrowych głęboko pod ziemią. Chodzi o podziemny kompleks Onkalo, gdzie wypalone paliwo ma spocząć w miedzianych pojemnikach w skale na setki tysięcy lat. Przez dekady przeciwnicy energetyki jądrowej mówili, że problem odpadów jest nierozwiązany; Finlandia pokazuje, że da się go rozwiązać instytucjonalnie — ale po 40 latach przygotowań i przy konsensusie, którego w Polsce nie ma. To lekcja o kosztach i czasie, nie gotowa recepta. (Spider's Web)
Społeczeństwo
Zasiłek dla opiekunów. Brytyjski budżet znosi „klif” w zasiłku dla opiekunów: w Anglii i Walii będzie można zarabiać więcej bez utraty całego świadczenia. Dotąd opiekun, który przekroczył tygodniowy limit zarobków, tracił cały zasiłek — nawet jeśli przekroczył go o kilka funtów. Guardian prowadził w tej sprawie własne śledztwo, a zmiana jest jego efektem. Mechanizm był przykładem pułapki ubóstwa: państwo karało ludzi za to, że próbują pracować. Podobne „klify” istnieją w polskim systemie świadczeń i zwykle nikt ich nie liczy, dopóki nie policzy ich dziennikarz. (Guardian)
Ukraińcy w Polsce. Ukraińcy w Polsce są lepiej zintegrowani z gospodarką niż z narodem — wynika z cyklu analiz „Krytyki Politycznej”. Zdaniem autorów antyukraińskie nastroje nie są głównym powodem wyjazdów z Polski; decydują płace i perspektywy, a nastawienie społeczeństwa wpływa na to, czy ci, którzy zostaną, będą się identyfikować z Polską. Autorzy wskazują, że polityka migracyjna budowana wyłącznie na potrzebach pracodawców szukających rąk do pracy nie wystarczy — potrzebna jest narracja o wspólnocie. (Krytyka Polityczna) (Krytyka Polityczna)
Na co patrzeć
Sekretarz generalny ONZ. Viktor Orbán miałby być wspólnym kandydatem USA, Rosji i Chin na sekretarza generalnego ONZ — podał „Wall Street Journal”, a Donald Tusk skomentował to żartem, że „brzmi to równie zabawnie jak pierwsza plotka”. (TVN24)
Ameryka Łacińska. María Corina Machado wróciła z wygnania do Wenezueli i domaga się nowych wyborów, a Donald Trump uznał wybory w Brazylii, wygrane przez Luiza Inácio Lulę da Silvę, za „kolejne sfałszowane wybory” — presja USA w regionie nie ma jednego kierunku. (BBC) (Guardian)
Bezpieczeństwo modeli. Startup Cathedral, założony przez byłych członków zespołu DOGE, twierdzi, że „przełamał zabezpieczenia” modeli Anthropic; z jednego źródła nie wiadomo, czy chodzi o obejście filtrów, czy o legalny test. (Bankier)
Logistyka centrów danych. Złodzieje na amerykańskich drogach fałszują sygnał GPS, by przechwytywać transporty sprzętu do centrów danych, a straty w jednej sprawie sięgają 100 mln dolarów — infrastruktura AI ma słabe ogniwo w logistyce, nie w chipach. (Ars Technica)