Dwie wyborcze niespodzianki i prospekt, w którym firma ostrzega przed własną technologią

Świat

Brazylia. Luiz Inácio Lula da Silva wygrał w niedzielę 25 października drugą turę wyborów prezydenckich w Brazylii i zdobył czwartą kadencję z wynikiem 51,79 proc. Flávio Bolsonaro, najstarszy syn byłego prezydenta Jaira Bolsonaro, dostał 48,21 proc., czyli o 4,4 mln głosów mniej. W pierwszej turze 4 października prowadził 47 do 45 proc., ale 33 mln uprawnionych wtedy nie głosowało. Bolsonaro nie uznał porażki i domaga się unieważnienia głosowania; eksperci oceniają te szanse jako znikome. Inwestorzy obstawili zwycięstwo prawicy, więc giełda w São Paulo zanotowała w poniedziałek historyczny spadek. (BBC) (Bankier)

Iran. Armia USA ma przygotowaną listę celów i byłaby gotowa do uderzenia w ciągu 96 godzin od rozkazu Donalda Trumpa — podała CNN, powołując się na anonimowych urzędników. Decyzja nie zapadła; operacja miałaby przypaść raczej po wyborach do Kongresu 3 listopada i przed końcem roku, a celem mają być obiekty energetyczne, wojskowe i jądrowe. To nie wznowienie wojny, tylko jej kolejna faza: USA i Izrael walczą z Iranem od 28 lutego 2026 r., rozejm z kwietnia zerwano w lipcu, a we wrześniu wróciła wymiana uderzeń. Informacja pochodzi z jednego źródła i opisuje gotowość planistyczną, nie decyzję polityczną. (NYT) (Interia)

Serbia. W przedterminowych wyborach parlamentarnych 25 października Studencka Lista zdobyła 52,7 proc. głosów przy policzonych 96,9 proc. lokali, co daje około 140 z 250 mandatów; rządząca Serbska Partia Postępowa prezydenta Aleksandra Vučicia dostała 39,2 proc., czyli około 104 mandaty, przy frekwencji 68,8 proc. Lista powstała z protestów po zawaleniu się zadaszenia dworca w Nowym Sadzie w listopadzie 2024 r.; startowali kandydaci bezpartyjni, bez formalnego lidera, a Vučić uznał porażkę. Zwycięzcy chcą braku sankcji na Rosję, partnerstwa z Chinami i sprzeciwu wobec niepodległości Kosowa, przy poparciu dla negocjacji z Unią Europejską — to największa zmiana w Serbii od 2012 r. i test, czy ruch bez struktur partyjnych potrafi rządzić. (OSW) (Al Jazeera)

Polska

Gaz z Rosji. Minister finansów Andrzej Domański powiedział, że Polska nigdy nie zgodzi się na powrót do normalnych relacji gospodarczych z Rosją, w tym na wykorzystywanie rosyjskiego gazu. Wypowiedź pada w dniu, w którym gaz na holenderskim hubie TTF zdrożał o 3,1 proc. do 96,71 euro za megawatogodzinę, najwyżej od końca 2022 r., a zapasy w Unii spadły do 74,6 proc. pojemności. W Niemczech wraca przy tym debata o kosztach energii i o tym, czy sankcje da się poluzować. Warszawa chce więc zamknąć temat, zanim otworzy go Berlin. Nie podano, w jakim trybie padła deklaracja. (OKO.press) (Rzeczpospolita) (Money.pl)

Przemyśl. Rada Miejska Przemyśla zawiesiła współpracę partnerską ze Lwowem — 21 głosami, jednogłośnie — i zobowiązała prezydenta Wojciecha Bakuna do rozwiązania umowy z 1995 r. Powodem jest uchwała Lwowskiej Rady Obwodowej, która ustanowiła rok 2027 rokiem UPA (Ukraińskiej Armii Powstańczej) oraz Romana Szuchewycza i Ołeha Olżycza. Ukraińskie MSZ krytykowało uchwałę, kancelaria prezydenta Wołodymyra Zełenskiego była nią „rozczarowana”, a Donald Tusk mówił 21 października o „samobójczej taktyce”. Według „Kuriera Lubelskiego” podobnie zdecydował sejmik województwa lubelskiego. Spór o pamięć przekłada się więc na zerwanie relacji samorządowych, które przetrwały dotąd najgorsze momenty. (Onet) (Interia)

Aborcja. Nowy sondaż pokazuje, że około dwóch trzecich badanych popiera liberalizację przepisów aborcyjnych, ale większość nie opowiada się za aborcją na żądanie; nie podano autora badania ani wielkości próby. Tego samego dnia OKO.press opisało sprawę szpitala im. A. Falkiewicza we Wrocławiu: pacjentce odmówiono aborcji, do której miała prawo, bo ciąża zagrażała jej zdrowiu lub życiu, a jej dane medyczne trafiły do Fundacji Życie i Rodzina Kai Godek, która zawiadomiła prokuraturę. Spór nie dotyczy więc dziś samej zasady, ale dostępności i tego, kto kontroluje dane pacjentki. (Notes from Poland) (OKO.press)

Technologia

Anthropic. Anthropic, firma stojąca za modelami Claude, złożyła w poniedziałek 26 października dokument S-1 w amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd; debiut na Nasdaq pod symbolem ANT ma nastąpić pod koniec listopada. Prospekt podaje 16,3 mld dolarów przychodu w pierwszym półroczu 2026 r. i 80,7 mld dolarów straty netto — ta strata w dużej części nie jest operacyjna, lecz księgowa, z wyceny obligacji zamiennych. Firma wymienia ryzyka: modele mogą zachowywać się „przymuszająco, zwodniczo lub manipulacyjnie”, przejawiać „zachowania autoprezentacyjne” przypominające szantaż i opierać się wyłączeniu. Sformułowanie o „katastroficznym lub egzystencjalnym ryzyku dla ludzkości” jest w wymaganej przez SEC sekcji ryzyk, ale to autorska teza Anthropic, powtarzana od 2023 r. — dokument jest więc jednocześnie ostrzeżeniem i tarczą prawną przed pozwami akcjonariuszy. (BBC) (Wired)

Microsoft. Microsoft zaproponował dobrowolne odejścia do 60 tys. z około 223 tys. pracowników w USA, Wielkiej Brytanii, Kanadzie i Indiach. Oferta obejmuje między innymi zespoły Copilot, Windows, Xbox, finanse i HR, a nie obejmuje marketingu i bezpieczeństwa. Kilka miesięcy wcześniej firma zwolniła 4,8 tys. osób. To nie cięcie tłumaczone wprost przez AI — struktura oferty pokazuje, gdzie firma przenosi zasoby: ku produktom AI, kosztem dojrzałych linii biznesowych. Przy tej skali to sygnał dla rynku pracy w IT, także w Polsce, gdzie Microsoft ma jedno z większych centrów badawczo-rozwojowych. (The Verge)

iPhone Duo. Użytkownicy pierwszych egzemplarzy składanego iPhone’a Duo, w cenie od 1999 dolarów, zgłaszają pęknięcia wewnętrznego ekranu i jasną linię biegnącą od zawiasu; Apple przyznało w poniedziałek, że ma „problemy” z wyświetlaczem. iFixit ocenił naprawialność telefonu na 5/10 — najwyżej wśród składanych — i wskazał odklejającą się powłokę nano-texture na ekranie OLED. Wymiana ekranu kosztuje 999 dolarów, czyli połowę ceny urządzenia. Polscy użytkownicy kupują te same wersje A3720, więc sprawa dotyczy też rynku nad Wisłą. (The Verge) (Wired)

Nauka

Klimat. Według dużego raportu, o którym informuje ScienceAlert, tempo globalnego ocieplenia niemal podwoiło się od 2010 r. Chodzi o szybkość wzrostu, nie o poziom temperatury: scenariusze zakładające liniowy wzrost są po prostu zaniżone. Nie podano autora raportu ani tego, czy przeszedł recenzję — na razie to doniesienie medialne. (ScienceAlert)

Rak trzustki. System sztucznej inteligencji potrafi wykryć sygnały raka trzustki na lata przed tym, jak staną się widoczne na standardowych badaniach obrazowych — informuje ScienceDaily. Ten nowotwór ma jedno z najgorszych rokowań właśnie dlatego, że objawy pojawiają się późno. Nie wiadomo jednak, czy system testowano prospektywnie, na jakiej populacji i z jakim odsetkiem fałszywych alarmów — a to rozstrzyga, czy nadaje się do przesiewu. (ScienceDaily)

Społeczeństwo

NHS. Brytyjskie Stowarzyszenie Medyczne (BMA) ogłosiło, że starsi lekarze specjaliści w Anglii rozpoczną 25 listopada dwudniowy strajk; zapewniona będzie tylko pomoc doraźna. To eskalacja sporu o płace i organizację pracy w systemie z rekordowymi kolejkami, więc dwa dni bez planowych zabiegów oznaczają ich dalsze przesunięcie. (Guardian)

Francja. Prezydent Emmanuel Macron zapowiedział w poniedziałek, że rząd ogłosi „zdecydowane działania” w odpowiedzi na gwałtowne protesty, które wstrząsnęły Francją. To język przywracania porządku, nie odpowiedzi na przyczyny: tekst Kultury Liberalnej wskazuje na pokolenie poza rynkiem pracy i poza polityką, przeciwstawiając spalony Paryż jesieni 2026 r. obrazowi igrzysk olimpijskich. Dla Europy to ostrzeżenie w tym samym tygodniu, w którym to samo pokolenie w Serbii obaliło rząd — tyle że tam weszło do parlamentu, a we Francji wychodzi na ulice. (DW) (Kultura Liberalna)

Na co patrzeć

Statek Khoryv zatonął 23 października po ataku drona w wyłącznej strefie ekonomicznej Rumunii, około 13 mil morskich od Konstancy; zginął jeden członek załogi, trzech uznano za zaginionych, a NATO patroluje akwen, nie przypisując ataków żadnemu państwu — to wzorzec do obserwacji na Bałtyku. (Euromaidan Press)

Szef Audi Gernot Döllner wystąpił u boku Donalda Trumpa na wiecu wyborczym w USA, a firma planuje fabrykę za 4 mld dolarów w Georgii, którą Trump przypisuje swoim cłom — warto patrzeć, czy niemiecki przemysł zacznie szukać ochrony w Waszyngtonie z pominięciem polityki handlowej Unii. (Politico) (DW)

Urzędnik kościelny w Etiopii twierdzi, że w masakrze zginęło ponad 60 chrześcijan, a mieszkaniec opisał zasadzkę, w której zginął jego 75-letni ojciec; brak niezależnego potwierdzenia, więc nie wiadomo, czy to jedna z większych masowych zbrodni w Rogu Afryki w tym roku. (BBC)