W nocy z 25 na 26 października Serbia i Brazylia poznały wyniki wyborów: w Belgradzie po dwunastu latach władzę oddaje Aleksandar Vučić, w Brasílii czwartą kadencję zdobywa Luiz Inácio Lula da Silva, a jego rywal żąda unieważnienia głosowania. W wydaniu także wojna cenowa w modelach AI, wynik szczepionki na czerniaka i referendum w Częstochowie.
Świat
Serbia. W przedterminowych wyborach parlamentarnych 25 października opozycyjna Lista Studencka zdobyła według projekcji Ipsos i CeSID około 52 proc. głosów i 138 z 250 mandatów. Prezydent Aleksandar Vučić, rządzący od dwunastu lat, przyznał porażkę słowami „przegraliśmy”. Ruch wyrósł z blokad uczelni po zawaleniu zadaszenia dworca w Nowym Sadzie 1 listopada 2024 roku, w którym zginęło 16 osób. Oficjalnych wyników nie podała jeszcze komisja wyborcza RIK, a Vučić nadal kontroluje aparat państwa — nie wiadomo, czy odda władzę. Dla regionu to pierwszy od lat przypadek, gdy pokojowy protest wygrywa władzę w wyborach. (BBC, Politico Europe)
Brazylia. Luiz Inácio Lula da Silva wygrał 25 października drugą turę wyborów prezydenckich, pokonując senatora Flávio Bolsonaro, syna byłego prezydenta. Przegrany nie uznał wyniku i zażądał jego unieważnienia. Lula zapowiedział, że Brazylia „nie będzie niczyim podwórkiem”, a w kampanii oskarżał firmę Meta o wspieranie rywala. Głosowanie było testem siły Donalda Trumpa jako rozgrywającego poza USA — i Trump go przegrał. Zwycięstwo Luli przerwało serię prawicowych wygranych w regionie i ma znaczenie dla polityki klimatycznej Amazonii. (Guardian, Al Jazeera)
ONZ. Administracja Donalda Trumpa promuje węgierskiego premiera Viktora Orbána na sekretarza generalnego ONZ jako wspólnego kandydata USA, Rosji i Chin, podaje „Wall Street Journal”. Kadencja Antónia Guterresa kończy się 31 grudnia 2026 roku; do wyboru potrzeba 9 głosów w 15-osobowej Radzie Bezpieczeństwa i braku weta stałego członka. Według urzędnika Departamentu Stanu 8 głosów jest pewnych, a 2 w zasięgu; ogłoszenie ma nastąpić po wyborach do Kongresu 3 listopada. Organizacja zbudowana po 1945 roku trafiłaby w ręce polityka wrogiego Ukrainie i Unii Europejskiej. (Onet, WP Wiadomości)
Bliski Wschód. „New York Times” opisuje eskalację między Waszyngtonem a Teheranem w „nowej, niebezpiecznej fazie”, tuż przed wyborami do Kongresu; Donald Trump nie wyklucza uderzeń po 3 listopada, a katarscy mediatorzy pojechali w niedzielę do Teheranu, by ją wygasić. Dowództwo USA demonstruje kontrolę nad Cieśniną Ormuz — admirał Brad Cooper przeleciał nad nią, zapewniając o wolności od irańskich min. Jemeńscy rebelianci Huti ogłosili atak balistyczny na lotnisko w Rijadzie i drony na przepompownie rurociągu Wschód–Zachód, którym biegnie ropa Saudi Aramco. Arabia Saudyjska ataków nie potwierdziła, a twierdzenia Hutich potwierdza tylko ich strona; wcześniejsze uszkodzenia rurociągu, we wrześniu i 5 października, są udokumentowane. (NYT, Rzeczpospolita)
Polska
Częstochowa. W referendum 25 października mieszkańcy odwołali prezydenta Krzysztofa Matyjaszczyka z Nowej Lewicy i całą radę miasta; za odwołaniem prezydenta oddano 97 proc. ważnych głosów. To rzadko tak jednoznaczny wyrok mieszkańców nad władzą miasta — Częstochowę czekają przedterminowe wybory, a wynik może stać się wzorem w innych miastach. (TVN24, Rzeczpospolita)
Kryptowaluty. „Gazeta Wyborcza” ujawniła pismo Zbigniewa Ziobry do premiera Mateusza Morawieckiego z 26 stycznia 2018 roku, w którym były minister sprawiedliwości pisał o „narastającym ryzyku” prania pieniędzy w kryptowalutach i popierał zespół ds. ich regulacji — wbrew twierdzeniom, że znał je „tyle, co hieroglify”. Przelew 450 tys. zł od Przemysława Krala, szefa giełdy Zondacrypto, wpłynął jesienią 2025 roku, gdy Sejm pracował nad ustawą o kryptowalutach; jej nieuchwalenie kosztowało około 5 tys. klientów ponad 170 mln zł. Ziobro nie odpowiedział na pytania. (WP Wiadomości)
Dyplomacja. Szef MSZ Radosław Sikorski powiedział w CNN, że Rosja „planuje eskalację” i że wojnę trzeba zakończyć presją, nie ustępstwami; odpowiadał tak na wywiad doradcy Kremla Jurija Uszakowa, który twierdził, że rozmawiać trzeba z całą Europą, nie tylko z Kijowem. Brytyjski sekretarz obrony Wes Streeting napisał w „Telegraphie”, że za „nieco ponad 1000 dni”, do 2030 roku, zbrojenia Rosji mogą umożliwić jej atak — to retoryka mobilizacyjna kampanii „Be Ready”, a nie jawny szacunek wywiadu. (TVN24, Bankier)
Technologia
Ceny modeli. Od czerwca 2026 roku OpenAI i Anthropic obniżają ceny modeli językowych w serii wzajemnych posunięć: GPT-5.6 Luna potaniał o 80 proc., Opus 5.5 łącznie o 40–60 proc., a kolejne modele o połowę; koszt tokena u dostawcy Vercel spadł do 43 proc. poziomu z kwietnia. Analityk Max Woolf wskazuje na rywalizację, konkurencję modeli open-weight, takich jak DeepSeek i Kimi, oraz brak „fosy” wokół modeli; rozważa też obniżki pod wejście OpenAI na giełdę. Dla użytkowników to taniej, dla firm — presja na marże. (minimaxir)
Starlink. SpaceX przywrócił 24 października prędkości w Starshield, wojskowej wersji Starlinka, ograniczone 14 października; na sieci opierały się ukraińskie drony, a przez około trzy dni wstrzymane było też amerykańskie przekazywanie Kijowowi danych o rosyjskich startach balistycznych. Elon Musk twierdzi, że zmiany kontrolował rząd USA i że „użycie Starlinka do ofensywnych uderzeń nigdy nie było dozwolone”, a teraz ostrzega, że wojskowe użycie sieci mogłoby wywołać „wojnę w kosmosie”. Były szef ukraińskiego centrum przeciwdziałania dezinformacji ocenia, że „buduje sobie alibi” — to interpretacja, nie fakt, a spór o rolę rządu USA pozostaje nierozstrzygnięty. (Euromaidan Press, TVN24)
Centra danych. Przed wyborami do Kongresu rośnie w USA debata o środowiskowych i energetycznych kosztach centrów danych, a giełda zareagowała korektą: Nasdaq spadł o 2,6 proc., notując najgorszy dzień od czterech miesięcy, Nvidia o 4,4 proc., CoreWeave o 10,1 proc. Meta zapowiedziała nakłady 135–145 mld dolarów przy ujemnym wolnym przepływie pieniężnym, a hiperskalerzy wydadzą około 780 mld dolarów w 2026 roku. To sygnał, że finansowanie wyścigu AI może się zacisnąć. (BBC)
Nauka
Czerniak. Moderna i Merck poinformowały na kongresie ESMO o wynikach III fazy badania INTerpath-001: dodanie personalizowanej szczepionki mRNA do immunoterapii pembrolizumabem zmniejszyło ryzyko nawrotu lub zgonu o 42 proc. u ponad 1100 pacjentów w 157 ośrodkach. Wyniki mają się ukazać w „New England Journal of Medicine”, ale nie były jeszcze recenzowane, a szczepionka nie jest zarejestrowana i czeka ją proces regulacyjny. To pierwszy tak wyraźny wynik szczepionki przeciwnowotworowej w dużej próbie. (ScienceAlert)
Stomatologia. Badanie III fazy w „JAMA Pediatrics” na 830 dzieciach poniżej szóstego roku życia potwierdziło, że 38-proc. fluorek diaminy srebra, malowany pędzelkiem co pół roku, zatrzymuje próchnicę w ponad połowie mlecznych zębów. Zabieg nie wymaga wiercenia ani znieczulenia, a jego wadą jest trwałe ciemnienie zęba. Dla stomatologii dziecięcej w krajach z niedoborem specjalistów to tania alternatywa. (ScienceDaily)
Społeczeństwo
Indie. Po burzliwych protestach w lipcu młodzi Indusi znów wychodzą na ulice z żądaniem demokratycznego i otwartego państwa; protesty stają się brutalniejsze, bo rządząca partia BJP odpowiada represjami. Karykaturzyści skarżą się, że ograniczenia online utrudniają satyrę, która była paliwem ruchu. (Kultura Liberalna, BBC)
Bezdomność. Rząd brytyjskiego premiera Andy'ego Burnhama przeznaczy w budżecie, który rząd przedstawi w tym tygodniu, dodatkowe 432 mln funtów na bezdomność, podwajając środki. Celem jest zakończenie spania na ulicach przed Bożym Narodzeniem, co czyni z zapowiedzi test obietnicy wyborczej i sygnał, że bezdomność wróciła do pierwszej ligi polityki europejskiej. (Guardian)
Nauczyciele. Badanie opisane przez Phys.org pokazuje, że wyczerpanie zawodowe pcha doświadczonych nauczycieli na całym świecie do odejścia lub skrócenia etatu. To pogłębia globalny niedobór kadr, na który rządy odpowiadają rekrutacją nowych osób, zamiast zatrzymywania tych, którzy już pracują; dla Polski, gdzie brakuje nauczycieli, to lustro. (Phys.org)
Na co patrzeć
W Izraelu w najbliższych dniach odbywają się wybory, które po trzech latach wojny regionalnej rozstrzygną, czy premierem pozostanie Benjamin Netanyahu, czy zastąpi go były szef sztabu Gadi Eisenkot. (BBC, NYT)
Projekt zmian w edukacji obronnej przewiduje naukę strzelania z broni palnej i reagowania na ataki dronów w szkołach ponadpodstawowych, ale pytania o koszty, bezpieczeństwo strzelnic i przygotowanie nauczycieli pozostają otwarte. (WP Wiadomości)
W Pekinie od 26 do 29 października obraduje V plenum Komitetu Centralnego KPCh, które ma wyznaczyć plan gospodarczy na kolejne lata i obsadę władzy po serii czystek Xi Jinpinga.
María Corina Machado, liderka wenezuelskiej opozycji i laureatka Pokojowej Nagrody Nobla, niespodziewanie wróciła w nocy do Wenezueli i ruszyły za nią tłumy, co może zwiastować zwrot w Caracas.