Elon Musk przyznał w weekend, że SpaceX ograniczyło Ukrainie dostęp do Starlinka, satelitarnej usługi internetowej swojej firmy, i uzasadnił to łamaniem regulaminu. To najwyraźniejszy przykład, że prywatna firma może odebrać państwu część zdolności bojowych. Wieczorem kończyły się wybory w Serbii, gdzie po rekordowej frekwencji studenci chcą odebrać władzę rządzącej od 2012 r. Serbskiej Partii Postępowej.
Świat
Starlink. Musk potwierdził, że SpaceX ograniczyło ukraińskim siłom dostęp do Starlinka, zarzucając Kijowowi złamanie regulaminu przez użycie cywilnej usługi do „ofensywnych ataków dronami”. Zaprzeczył ingerencji w Starshield, rządowy system łączności USA. Doradca prezydenta Ukrainy Serhii Beskrestnov mówił, że drony miały limit 70–90 km/h i nie działały nad Rosją, a minister obrony Yevhenii Khmara zapewniał w niedzielę, że drony latają ponad 400 km/h. Pełna prędkość wróciła w sobotę po ponad tygodniu ograniczeń; kto je zlecił, nie wiadomo, a Kijów milczy (BBC).
Zależność. Ukraina nie ma alternatywy: Eutelsat/OneWeb ma około 600 satelitów wobec ponad 10 tysięcy Starlinków, terminale są około pięć razy droższe, unijny system GovSatCom nie służy do działań bojowych, a IRIS², unijny system satelitarny, ruszy w 2029 r. Dla Polski i Europy wniosek jest taki, że infrastruktura cyfrowa jest dziś elementem odstraszania, nie tylko usługą (BBC).
Wenezuela. María Corina Machado, laureatka Pokojowej Nagrody Nobla i liderka opozycji, wróciła w niedzielę do kraju po ponad dziesięciu miesiącach emigracji; wyjechała w grudniu 2025 r. po odbiór Nagrody w Norwegii. Powiedziała „I am here. With you”, a Edmundo González Urrutia potwierdził jej obecność „na wenezuelskiej ziemi”. 3 stycznia 2026 r. amerykańskie siły specjalne pojmały prezydenta Nicolása Maduro, który odpowiada przed sądem w Nowym Jorku za narkoterroryzm; administracja Trumpa poparła Delcy Rodríguez jako prezydent interim, a ta podpisała z USA umowę naftową. Nie jest jasne, kto dziś formalnie rządzi: BBC pisze o zaprzysiężeniu Rodríguez, agencje — tylko Zgromadzenia. Powrót Machado jest testem układu: albo staje się cywilną twarzą przejścia, albo władza toleruje ją dla legitymacji (BBC, Guardian).
Serbia. Do 14:00 czasu lokalnego w Serbii zagłosowało 46 proc. uprawnionych, o prawie milion więcej niż w grudniu 2023 r. W wyborach parlamentarnych startuje Studencka Lista — 250 kandydatów wybranych przez zgromadzenia wydziałowe, z prof. Iliją Srdanoviciem na trzecim miejscu — przeciwko rządzącej od 2012 r. Serbskiej Partii Postępowej; Aleksandar Vučić po dwóch kadencjach prezydenckich celuje w fotel premiera. Ruch wyrósł z protestów po zawaleniu się w listopadzie 2024 r. zadaszenia dworca w Nowym Sadzie, w którym zginęło 16 osób. Jeśli studenci zdobędą władzę lub wymuszą koalicję, będzie to pierwsza realna zmiana od 14 lat (BBC, Guardian).
Polska
Polska 2050. Zarząd partii Polska 2050 usunął w sobotę Katarzynę Pełczyńską-Nałęcz, do czwartku minister funduszy i polityki regionalnej, „za działanie na szkodę partii oraz wbrew uchwałom organów statutowych” — ogłosił Szymon Hołownia. Odpowiedziała: „Zostałam skazana na wygnanie za myślową zbrodnię. Obiecuję recydywę dalszego wolnego myślenia”. Odeszła z rządu 22 października; tego samego dnia Sejm odrzucił dwoma głosami projekt PSL znoszący limit dwóch kadencji, a dzień później zrezygnował wiceminister Jan Szyszko. Partia nie podała konkretnych podstaw, a politycy koalicji żądają wyjaśnień. To nie spór personalny: Polska 2050 traci ministrę w rządzie, którego większość wynosi kilka głosów, a w Sejmie otwiera się pytanie, czy klub się rozpadnie (OKO.press, Rzeczpospolita).
Częstochowa. Od rana w Częstochowie trwa referendum w sprawie odwołania prezydenta Krzysztofa Matyjaszczyka i rozwiązania rady miejskiej. Wynik nie jest jeszcze znany, a o jego ważności zdecyduje frekwencja — referendum odwoławcze jest wiążące tylko przy odpowiednio wysokim udziale. Jeśli większość zagłosuje za odwołaniem, będzie to precedens dla innych samorządów; jeśli nie, spór przeniesie się do kampanii przed wyborami lokalnymi (OKO.press).
Lotnictwo. Airbus poinformował, że może dostarczyć Polsce samoloty transportowe A400M przed końcem 2030 r., czyli przed terminem unijnego instrumentu SAFE, z którego finansowane są zakupy zbrojeniowe. Polska przymierza się do zakupu tych maszyn; A400M, większy od używanych dziś C-130 Hercules, dałby wojsku transport strategiczny, którego obecnie brakuje. Tempo ma znaczenie, bo w dyskusjach o Rosji horyzont 2030 r. pojawia się jako moment, na który NATO ma być gotowe (Bankier).
Technologia
Open source. Moderatorzy r/opensource, forum Reddita poświęconego wolnemu oprogramowaniu, ogłosili w sobotę nowe zasady: zakaz projektów, które używają AI, powstały z pomocą AI lub są tworzone z myślą o AI, wymóg, by projekt miał co najmniej rok, był aktywnie utrzymywany i miał kilku kontrybutorów. W regulaminie znalazło się też zdanie: „If you don't speak English, you need to find a different community”. Pod postem pojawiło się ponad 1,6 tys. komentarzy, powstał konkurencyjny r/trueopensource, a moderator przyznaje, że egzekwowanie będzie selektywne. „Open source” było kategorią licencyjną, a staje się deklaracją polityczną — bez udziału regulatorów (The Verge).
Centra danych. W Wielkiej Brytanii budowa centrum danych wymaga zgody kilku resortów — budownictwo, telekomunikacja i energetyka podlegają różnym ministerstwom — a minister zapewnia, że podział odpowiedzialności jest jasny. Inwestorzy czekają, a kraj, który chce być europejską bazą dla AI, ma problem z podstawową infrastrukturą. To ostrzeżenie także dla Polski, która przyciąga inwestycje w centra danych, ale nie ma spójnej polityki energetycznej dla nich (The Register).
Nauka
Antymateria. Zespół z Northwestern University pod kierunkiem Geralda Gabrielse'a utrzymał pojedynczy pozytron — antycząstkę elektronu — w pułapce „single-positron quantum cyclotron”, w próżni i blisko zera absolutnego, przez wiele miesięcy, co pozwoliło wielokrotnie mierzyć cząstkę, zanim uległa anihilacji. Wynik ukazał się w „Physical Review Letters” (DOI 10.1103/gbkc-6nlj), jest więc recenzowany. Nie znaleziono dotąd różnic między pozytronem a elektronem, ale aparatura ma dać około 30 razy większą precyzję. Asymetria między materią i antymaterią jest jednym z największych nierozwiązanych problemów fizyki (Wired).
Aspiryna. Analiza genetyczna ponad 13,5 tys. uczestników badania ASPREE wykazała, że wśród 20 proc. osób z najwyższym wskaźnikiem poligenetycznym związanym z liczbą płytek krwi demencja wystąpiła u 1 proc. przyjmujących aspirynę i u 3,3 proc. przyjmujących placebo, czyli o około 70 proc. mniej w ujęciu względnym. Krwawienia wystąpiły u 4,4 proc. wobec 2,1 proc. Praca ukazała się w „Alzheimer's & Dementia” (2026;22(9), DOI 10.1002/alz.71817). To ryzyko względne w wąskiej podgrupie, nie bezwzględne, wcześniejsze badania nie potwierdzały takiego efektu, a decyzję o aspirynie trzeba konsultować z lekarzem (ScienceDaily).
Społeczeństwo
Kokaina. Z danych opartych na próbkach ścieków i statystykach przestępczości wynika, że użytkownicy kokainy w Anglii i Walii są starsi niż kiedyś, biorą częściej i więcej, a liczba zgonów związanych z kokainą jest rekordowa; spadek cen sprawił, że narkotyk jest dostępny w pubach, na festiwalach i w miejscach pracy. To zmiana strukturalna, nie moda: roczniki, które zaczęły w latach 90., wchodzą w wiek, w którym organizm gorzej znosi substancję, a system leczenia uzależnień nie jest do tego przygotowany. Polityka narkotykowa oparta wyłącznie na represji nie odpowiada na normalizację używania (Guardian, Guardian).
Media. Z analizy opisanej przez portal Bankier wynika, że liczba zawodowych dziennikarzy w Niemczech może do 2035 r. spaść o 12–50 proc., a przychody firm medialnych będą dalej malały. Rozstrzał jest ogromny, bo nie wiadomo, jak szybko AI zastąpi pracę redakcyjną i jak spadnie reklama lokalna. Największe ryzyko dotyczy mediów lokalnych, które są podstawą informacji o samorządach (Bankier).
Na co patrzeć
Doradca Putina Jurij Uszakow powiedział w niedzielę, że Moskwa jest gotowa na wstępne rozmowy trójstronne z Ukrainą i USA po 4 listopada, a równolegle trwają przygotowania do spotkania przywódców Rosji, USA i Chin — to na razie zapowiedź, nie harmonogram (Ukrainska Prawda, Ukrainska Prawda).
Ministerstwo Infrastruktury wystąpiło do GDDKiA o analizę, czy można wypowiedzieć umowę koncesyjną na odcinku autostrady A2, bo koszty rosną — ewentualne zerwanie byłoby precedensem dla innych koncesji drogowych (Bankier).
Rząd Serbii uruchomił państwową porównywarkę cen, do której sklepy muszą raportować ceny — to rzadki w regionie eksperyment z przejrzystością cen w warunkach wysokiej inflacji (Spider's Web).
Ukraińskie drony i rakiety Storm Shadow uderzyły w zakłady Energija w Jelcu i AVISMA w Permie, około 1,5 tys. km od Ukrainy, a rosyjski gubernator potwierdza tylko atak na „strefę przemysłową” (Ukrainska Prawda).